فيگوئروآ ( مترجم : غلام رضا سميعى )
214
سفرنامه دن گارسيا دسيلوا فيگوئروآ ( سفير اسپانيا در دربار شاه عباس اول ) ( فارسى )
به دستور شاه ساخته شده است ، در وسط بازارى است كه سفير از آن گذشت . اين كاروانسرا ساختمانى بسيار مجلل است با گنبدى تماما طلاكارى شده . چندين راهرو و اطاقهاى بسيار دارد كه تعداد زيادى مسافر ، بخصوص بازرگانانى كه دائما به اصفهان رفت و آمد مىكنند ، مىتوانند براحتى در آن سكونت كنند و در يك كلمه ، ساختمانى واقعا شاهانه است . در شهر كاروانسراهاى ديگرى نيز هست كه اگرچه به خوبى و بزرگى اين يك نيستند باز هم مكانهاى راحتى هستند كه مردم از هر صنف كه باشند مىتوانند با رضايت در آنها مسكن كنند . كاروانسراهائى نيز هست كه پر از ارمنيها و سوريائيهائى است كه در شهر خانه ندارند . همچنين در شهر انبوهى عجيب از هر قسم مردم بينوا و زنان و اطفال نيمه عريان به چشم مىخورد كه مطلقا سرپناه و پناهگاهى جز اين كاروانسراها - كه غالبا به نفقهء مردم پرهيزگار براى همين مقصود ساخته شده است - ندارند . بيشتر مساجد شهر منارههائى مزين به كاشيهاى الوان دارند و مساجدى كه امروز فاقد اينگونه تزئينات هستند در گذشته چنين نبودهاند و بسبب عدم دقت ايرانيها در نگاهدارى اينگونه آثار ، در طول زمان دستخوش خرابى شدهاند . با اينحال بسيارى از بناها بطور كامل از اينگونه تزئينات برخوردارند . منارهها همگى از آجر ساخته شدهاند اما با ظرافتى كه برپائى بنايى آنچنان بلند بر پايهاى بدان ظرافت ، نوعى معجزه مىنمايد . براى بالا رفتن از مناره جز يك راهرو يا پلكان پيچدرپيچ و تنگ وجود ندارد كه يك نفر به زحمت مىتواند از آن عبور كند . بقيهء ساختمان قطر ديوار است كه در پائين زيادتر است و هرچه به طرف نوك مناره مىرود كمتر مىشود . در بزرگترين مسجد شهر كه نزديك خانهء سفير بود و تنها كوچهء تنگى آن را از خانه جدا مىكرد منارهاى بود به بلندى منارهء ناقوس شهر اشبيليه ( سويل ) كه بلندترين مناره در سراسر كشور اسپانياست . صبح و ظهر و عصر درويشى يا زاهدى كه مقيم مسجد بود بر مناره مىرفت و با تمام قوا فرياد ( الله ) سر مىداد و